صوت

ارتفاع صوت

مدرس :استاد غلامرضا شاه میوه

درس سوم

  1. ارتفاع –  مساحت 

پیش از این گفتیم تمامی صداهائی که می شنویم دارای ویژگی بنام تواتر ، بسامد یا فرکانس هستند و گفتیم که میزان فرکانس تعیین کننده ی زیر و بمی آنهاست . هر چه فرکانس یک صدا کمتر باشد صدا بم تر و هر چه بیشتر باشد صدا زیرتر شنیده خواهد شد . تعداد ارتعاشات یک صدا مشخّص کننده ی فرکانس آن صداست که با واحدی بنام هرتز و با علامت Hz معلوم می شود مثلاً وقتی گفته میشود فرکانس صدائی Hz 50 میباشد یعنی تعداد ارتعاشات یا رفت و برگشت های آن صدا در یک ثانیه 50 بار است . تعریف ارتفاع که نخستین ویژگی از ویژگیهای مشترک بین تمامی اصوات است عبارت است از : میزان فرکانس یک صدا در هنگام تولید آن صدا

انسانها معمولاً قادر هستند از یک فرکانس معینی شروع به صحبت یا خواندن کرده و بترتیب فرکانس صدای خود را افزایش دهند تا جائی که دیگر قادر به بالاتر بردن صدای خود از حدّ مُعینی نباشند برای مثال ممکن است شخصی قادر باشد صدای خود را از Hz 100 تا Hz 200 بالا ببرد در حالیکه شخص دیگری امکان دارد این توانائی را داشته باشد که فرکانس صدای خود را تاHz 300 نیز افزایش دهد ، این محدوده ی صوتی که مشخّص کننده ی پائین ترین تا بالاترین درجه ی صوت در یک شخص است در اصطلاحات فنّی صوت و لحن به « مساحت صدا » معروف است . در حالیکه ارتفاع صدا تعیین کننده ی هر یک از درجات این محدوده است .

 

چند نکته در مورد ارتفاع صوت

1-  بطور معــمول ارتفاع یا فرکانس صحـبت عادی در مـردان در محـدوده ی hz 100 و در زنان در محـدوده‌ی hz 200 می باشد .

2-  مساحت صدا در افراد مختلف متفاوت است . اگر کسی قادر به تولید صدائی در حدود چـهار برابر فــرکانس پایه ی صدای خود باشد در اصطلاح گفته می شود که وی دارای دو اُکتاو (octave) مساحت صوتی است برای مثــال کسی از پایه hz 100 شـروع و تا hz 200 صــدای خود را بالا ببرد دارای یک اُکــتاو و اگر تا hz 400 ادامه دهد دارای دو اُکتاو صدا می باشد . درمورد مفهوم اُکتاو در ادامه توضیح بیشتری خواهیم داد .

3- آنچه که در مورد ارتفاع یا فرکانس یک صدا گفتیم بیشتر در مورد صداهای تک فرکانسی بود ولی باید دانست که اکـــثر صداهائی که پیرامون خود می شنویم تک فرکانسی نیستند بلکه از چند فرکانس هم زمان تشکیل شده اند به صداهای نوع اوّل « تون ساده » یا خالص و به صداهای چند فرکانسی « تون مرکّب » گویند . برای مثال صدای صاف یک سوت یا فلــوت نمونه‌ی تون خالص و صدای برش چوب توسّط ارّه یا صـدای ویُلن نمونه ی تون مرکّب می باشد .

4-   در میان فرکانس های یک صدای مرکّب ،گوش انسان قادر است قوی ترین مؤلّفه ی فرکانسی را به عنوان ارتفاع آن صوت انتخاب نماید ، لذا مابقی فرکانس های ضعیف ترآن صدا زاید شنیده می شوند و بهمین علّّت است که ما برخی صداها را رگه دار می شنویم .

5-   علّت زیرو بمی صوت در انسانها تا حدّ زیادی ارثی و ژنتیک بوده و به شکل و اندازه ی طناب های صوتی بستگی دارد .

6-    صدای تمامی گروههای انسانی توسّط دانشمندان علم صوت شناسی طبقه بندی شده و تقسیم بندیهای متفاوتی از آن ارائه گردیده است که در درس بعدی با این طبقه بندی آشنا خواهیم شد .

7-    در تلاوت قرآن کریم حدّ مشخّصی برای کاربرد ارتفاع وجود دارد . مناسب ترین مساحت صوت برای یک قاری دو اُکتاو است که با استفاده از این گستره‌ی صوتی وی می تواند مجموعه‌ی کاملی از نغمات را در تلاوت قرآن اجراء نماید

———————————————————————————————————

منبع : سایت موسسه فرهنگی قرآن و عترت مشکات نور